Odwołane loty

Obecnie jednoznaczna wydaje się sytuacja na rynku lotniczym. W wyniku decyzji polskiego rządu, wstrzymane zostają międzynarodowe loty komercyjne. W związku z tym pasażerowie wszystkich lotów, które zostały odwołane uprawnieni są do otrzymania zwrotu kosztów za bilet. Najczęściej linie lotnicze dokonują zwrotów po wypełnieniu odpowiednich formularzy umieszczonych na stronach internetowych przewoźników.
Należy zauważyć, iż same linie lotnicze nie ponoszą odpowiedzialności za odwołanie lotów, jako że obowiązek zawieszenia lotów wynika z decyzji polskich władz. Pasażerowie odwołanych lotów nie będą wobec tego uprawnieni do domagania się odszkodowania od przewoźników na podstawie rozporządzenia WE 261/2004 ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91. Zgodnie z treścią art. 5 ust. przywołanego aktu prawnego przewoźnik nie jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania jeżeli odwołanie lotu spowodowane zostało „przez zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków”. Taką nadzwyczajną okoliczność niewątpliwie stanowić będzie odgórne wstrzymanie ruchu lotniczego.
Warto jednak wskazać, iż w przypadku przywrócenia lotów międzynarodowych przy dalszym występowaniu COVID-19 w miejscach docelowych lotów kwestia zwrotów za niewykorzystany bilet będzie prezentowała się nieco odmiennie. Jeżeli lot zostanie zrealizowany, a pasażer z obawy przed zarażeniem będzie chciał z biletu zrezygnować to możliwość otrzymania zwrotu kosztów takiego biletu najczęściej regulowana będzie przez same linie lotnicze. Tradycyjne linie lotnicze w wielu przypadkach oferują możliwość anulowania rezerwacji, bądź odzyskania części wpłaconej kwoty za bilet. Jednak w przypadku najbardziej popularnych tanich linii lotniczych takie zwroty nie będą przysługiwały niedoszłym pasażerom, choć nie można wykluczyć, iż nawet tacy przewoźnicy podejdą wyrozumiale do kwestii epidemii i wprowadzą specjalne rozwiązania w tym szczególnym czasie.
 

Zwrot kosztów wyjazdu zorganizowanego

Sytuacja staje się bardziej skomplikowana w przypadku zorganizowanych wyjazdów turystycznych. Kwestię odstąpienia od umowy o udział w imprezie turystycznej reguluje art. 47 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Pierwsze 3 ustępy wskazują na możliwość odstąpienia od umowy, ale wiążą się z poniesieniem przez podróżnego odpowiedniej i uzasadnionej opłaty.
Zgodnie z ustępem 4 tego artykułu podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej „bez ponoszenia opłat za odstąpienie w przypadku wystąpienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które mają znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz turystów do miejsca docelowego”.
Jak widać w przepisie występują pewne nieostre pojęcia, które utrudniają jednoznaczne wskazanie w jakich konkretnie sytuacjach podróżny może odstąpić od umowy i otrzymać pełen zwrot poniesionych kosztów, jednak bez jakiegokolwiek odszkodowania lub zadośćuczynienia.
Jak wynika z treści art. 4 ust. 15 przywoływanej ustawy za „nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności rozumie się sytuacje pozostającą poza kontrolą strony powołującej się na taką sytuację, której skutków nie można było uniknąć, nawet gdyby podjęto wszelkie rozsądnie działania”.  Jako konkretny przykład takich okoliczności wskazuje się powołując na dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2015/2392 w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych m.in. działania wojenne, terroryzm, czy też właśnie znaczące zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, takie jak wybuch epidemii poważnej choroby w docelowym miejscu podróży. Pojawia się jednak pytanie jak szeroko rozumieć należy pojęcie miejsca docelowego lub jego bezpośredniego sąsiedztwa. Niewątpliwie ocena wszystkich okoliczności w sprawie musi być w pełni obiektywna i nie może faworyzować którejkolwiek ze stron. Dlatego samo wystąpienie pojedynczych przypadków wirusa w państwie docelowym, czy też nawet regionie może okazać się niewystarczające do odstąpienia od umowy bez ponoszenia kosztów, co wydaje się uzasadnione. Jednak w przypadku występowania większej liczby przypadków w okolicach miejsca docelowego lub w przypadku, gdy wyjazd wiązałby się z takimi niedogodnościami jak 14-dniowa kwarantanna po przyjeździe, tak jak ma to miejsce obecnie w Polsce, to odstąpienie na post. art. 47 ust. 4 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych wydaje się jak najbardziej uprawnione. W sytuacji, gdy państwo docelowe zamyka granice dla turystów sytuacja jest już oczywista i taki wyjazd nie dojdzie do skutku, a podróżny powinien otrzymać pełny zwrot wpłaconych pieniędzy.
 
Należy jednak pamiętać o tym, że obecna sytuacja jest tymczasowa i zmienia się dynamicznie. O ile powyższe rozważania dotyczące zwrotów za niezrealizowane wyjazdy z uwagi na epidemię COVID-19 zachowują aktualności w stosunku do wyjazdów zaplanowanych w przeciągu najbliższych tygodni, o tyle brak jest podstaw do odstępowania na post. art. 47 ust. 4 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych od umów na zorganizowane imprezy turystyczne zaplanowane na okresy wakacyjne, czy nawet powakacyjne. Sytuacja epidemiologiczna niewątpliwie będzie ulegać zmianie i jej obecny kształt nie może uprawniać do podejmowania tak drastycznych działań w kontekście wyjazdów w odleglejszym czasie.
 

Artykuł Koronawirus w branży turystycznej – aspekty prawne pochodzi z serwisu Kancelaria Prawna i obsługa prawna firm - WSKP Kraków.

Niedawno pisaliśmy o zasadach dochodzenia odszkodowań za opóźniony i odwołany lot, wynikających z Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady, które reguluje wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów samolotu. Niedawno, tj. 31 maja 2018 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w sprawie o sygnaturze C-537/17 wypowiedział się dodatkowo w sprawie interpretacji przepisów ww. Rozporządzenia, w zakresie możliwości dochodzenia odszkodowania w przypadku lotów łączonych z międzylądowaniem poza terytorium Unii Europejskiej.

Loty poza Unię Europejską.

Zasadą wynikającą z przepisów Rozporządzenia nr 261/2004 jest, że nie znajduje ono zastosowania do lotów poza obszar Unii Europejskiej. Stosownie bowiem do brzmienia art. 3 ust. 1 ww. Rozporządzenia, jego przepisy znajdują zastosowanie:
a) do pasażerów odlatujących z lotniska znajdującego się na terytorium Państwa Członkowskiego, do którego ma zastosowanie Traktat;
b) do pasażerów odlatujących z lotniska znajdującego się w kraju trzecim i lądujących na lotnisku w Państwie Członkowskim, do którego ma zastosowanie Traktat, chyba że otrzymali oni korzyści lub odszkodowanie oraz udzielono im opieki w tym kraju trzecim, jeżeli przewoźnik lotniczy obsługujący dany lot jest przewoźnikiem wspólnotowym.

Czy w związku z powyższym przewoźnik zawsze nie odpowiada na podstawie przepisów Rozporządzenia, gdy lot wykonywany jest poza terytorium UE z międzylądowaniem poza UE?

W rozpoznawanej przez Trybunał sprawie, pasażerka zarezerwowała lot z Niemiec do Maroka z międzylądowaniem (i jednocześnie zmianą samolotu) w Maroku. Pasażerka lecąc docelowo do Agadiru korzystała z międzylądowania w Casablance. W trakcie zmiany samolotu przewoźnik poinformował ją o braku możliwości wejścia na pokład, z uwagi na fakt przydzielenia jej miejsca innemu pasażerowi, co skutkowało koniecznością skorzystania z kolejnego lotu – który finalnie odbył się po upływie ponad 4 godzin od pierwotnie zaplanowanego. Pomimo zażądania odszkodowania, przewoźnik odmówił jakiejkolwiek zapłaty, powołując się na wyżej przytoczone przepisy Rozporządzenia.
Sprawa, poprzez niemiecki sąd, trafiła do Trybunału Sprawiedliwości UE, który rozważał, „czy ma miejsce lot w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. a) [rozporządzenia nr 261/2004], gdy operacja transportowa przewoźnika lotniczego obejmuje planowe przerwy (międzylądowania) poza terytorium [Unii] Europejskiej ze zmianą statku powietrznego?”.
Trybunał w rozpoznawanej sprawie uznał, że w przypadku, gdy dwa lub więcej lotów jest przedmiotem jednej rezerwacji, należy je traktować jako jedną całość, co skutkuje zastosowaniem przepisów Rozporządzenia.
Jak bowiem wskazał Trybunał, „pojęcie „miejsca docelowego” zostało zdefiniowane w art. 2 lit. h) owego rozporządzenia jako miejsce lądowania określone na bilecie przedstawionym na stanowisku kontrolnym lub, w przypadku lotów łączonych, miejsce lądowania ostatniego lotu (…)Ze sformułowania „ostatni lot” wynika, że pojęcie „lotu łączonego” należy rozumieć jako odnoszące się do dwóch lub większej liczby lotów stanowiących całość dla celów prawa pasażerów do odszkodowania przewidzianego w rozporządzeniu nr 261/2004, podobnie jak w przypadku lotu łączonego rozpatrywanego w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Folkerts”.

Odszkodowanie w przypadku lotu łączonego

Powyższe rozważania Trybunału skutkowały pozytywnym dla pasażerki rozstrzygnięciem. Trybunał uznał bowiem, że przepisy Rozporządzenia nie uzależniają kwalifikacji lotu łączonego od dokonania wszystkich lotów, na niego się składających, tym samym samolotem. W związku z tym, jak wskazał Trybunał, „art. 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że owo rozporządzenie ma zastosowanie do przewozu pasażerów dokonanego na podstawie jednej rezerwacji, w ramach którego między odlotem z lotniska znajdującego się na terytorium państwa członkowskiego a przylotem na lotnisko znajdujące się na terytorium państwa trzeciego miało miejsce planowane międzylądowanie poza Unią, ze zmianą statku powietrznego”.

Dochodzenie odszkodowania

Jak widać na podstawie prawnej przytoczonego we wpisie orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, interpretacja przepisów Rozporządzenia nr 261/2004 zmierza w kierunku rozszerzającej wykładni na korzyść pasażerów.
Sprawy związane z dochodzeniem odszkodowań za odwołany lub opóźniony lot samolotu, co do zasady, nie wymagają osobistego stawiennictwa przed organem czy sądem. Zazwyczaj, celem skutecznego dochodzenia roszczeń od przewoźnika, wystarczające jest przekazanie dokumentacji, w tym stosownych oświadczeń, rezerwacji lotniczych itp., a następnie powierzenie sprawy do prowadzenia profesjonalnemu pełnomocnikowi.
Celem uzyskania dalszych, szczegółowych informacji, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.

Artykuł Dochodzenie odszkodowania za opóźnienie lotu przy międzylądowaniach poza UE pochodzi z serwisu Kancelaria Prawna i obsługa prawna firm - WSKP Kraków.